03/03/09 - Sinds 1991 laten epidemiologische studies zien dat er mogelijk een verband bestaat tussen een verhoogde plantensterolconcentratie in het bloed en een verhoogd risico van hart- en vaatziekten (Ortho 5, 2005). In een dierstudie is aangetoond hoe het mechanisme in elkaar steekt en op welke manier plantensterolen atherogeen kunnen zijn (Ortho 4, 2008). Er zijn mensen die plantensterolen hyperabsorberen, dus relatief veel plantensterolen vanuit het maagdarmkanaal opnemen. Zij lopen waarschijnlijk extra risico.
Kennis van het humane genoom helpt te begrijpen dat genetische factoren hierbij een rol spelen (Ortho 2, 2006). Deze mensen vormen een onzichtbare groep en niemand weet hoe omvangrijk deze is. Laat staan dat men weet welk risico deze hyperabsorbers precies lopen door hun genetische tekortkoming. Wanneer hun cholesterol gemeten wordt, worden de plantensterolen automatisch mee bepaald. Er wordt geen onderscheid gemaakt. In de voeding krijgen we dagelijks ongeveer 300 mg cholesterol binnen en – met bijvoorbeeld walnoten en olijfolie – circa 300 mg plantensterolen. Plantensterolen, die in principe niet in de bloedbaan worden opgenomen, zijn echter 140 keer gevoeliger voor oxidatie dan cholesterol, en zoals onderzoekers stellen: ‘Zelfs kleine verhogingen van plantensterolconcentraties in bloed en weefsel zijn mogelijk in het bijzonder gevaarlijk’ (J Lipid Res 2001;42:2030 –2038).
Wat als hyperabsorbers - aangemoedigd door de Hartstichting en omdat ze houden van hun hart - ook nog eens Becel pro.activ op hun brood smeren, waardoor hun dagelijkse inname van plantensterolen met meer dan 2000 mg toeneemt? Misschien gaan ze ook nog naar de huisarts om zich een statine te laten voorschrijven. Intussen blijven ze gewoon Becel pro.activ consumeren, ondanks dat in de kleine lettertjes op het kuipje staat vermeld dat gecombineerd gebruik met cholesterolverlagende medicijnen eerst overlegd moet worden met de arts. Dat overleg heeft – als het er al van komt – overigens weinig om het lijf. Van de argeloze huisarts krijgt de hyperabsorber niet te horen dat statinen de plantensterolconcentraties in het bloed nog eens verdubbelen, waardoor de kans op een hartinfarct mogelijk toeneemt. De ‘NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement’ zwijgt hierover in alle talen.
Wat te denken van Unilever? Dekt de producent van Becel pro.activ zich in tegen de risico’s van gelijktijdig gebruik van statinen en plantensterolen door via de verpakkingstekst handig de bal naar de consument en zijn arts te spelen en zo elke verantwoordelijkheid af te schuiven? Is het zo verlost van juridische claims later? Unilever doet aan ‘post-launch monitoring’. Maar dat is iets anders dan onderzoek doen naar de mogelijk atherogene werking van plantensterolen, bijvoorbeeld in combinatie met statinen. Vaststaat weliswaar dat plantensterolen het LDL-cholesterol verlagen, maar het is te gemakkelijk om hieruit zomaar af te leiden dat het dan ook het risico van hart- en vaatziekten verlaagt. Dit is nooit vastgesteld en bij mijn weten worden ook geen aanstalten gemaakt om dit verband met onderzoek aan te tonen. Ondertussen blijft de Europese voedselautoriteit (EFSA) zijn zegen geven aan verrijking met plantensterolen en is dit product nog steeds verkrijgbaar. Bij twijfel wordt gewoon ingehaald. Het voorzorgprincipe – het principe dat niemand schade mag ondervinden – wordt in elk geval niet toegepast. Zie ook persbericht.